Αλλαζοντας χρωματα.
Η Ιολη Τζανετακη συζητα με το Lola Flash

Ιόλη Τζανετάκη: Εδώ και 30 χρόνια, στο επίκεντρο της δουλειάς σου βρίσκεται η δημιουργία ορατότητας για την παρακαταθήκη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και των έγχρωμων κοινοτήτων παγκοσμίως. Είμαστε πολύ χαρούμενοι/ες που παρουσιάζουμε τη σειρά έργων σου SALT στο ΕΜΣΤ, στο πλαίσιο του κύκλου εκθέσεων υπό τον ευρύτερο τίτλο-ομπρέλα «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;» (What if Women Ruled the World?) Σήμερα θα μιλήσουμε κυρίως για το Cross Colour (1987 και εξής), μια σειρά έργων που δημιούργησες τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, όταν ζούσες στη Νέα Υόρκη. Από πολύ νωρίς, η τέχνη σου και η ακτιβιστική σου δράση ήταν βαθιά συνδεδεμένες. Ζούσες στη Νέα Υόρκη, έκανες το Cross Colour, ενώ παράλληλα συμμετείχες ενεργά σε διάφορες οργανώσεις, όπως η ACT UP, με στόχο την ευαισθητοποίηση του κόσμου για ζητήματα γύρω από το Aids. Θέλεις να μου μιλήσεις λίγο για το Cross Colour;

Lola Flash: Ξεκίνησα το Cross Colour στα φοιτητικά μου χρόνια, τη δεκαετία του ’70. Σπούδαζα στο Maryland School of Art, στη Βαλτιμόρη. Έχει ενδιαφέρον να σκέφτεσαι το παρελθόν και πώς εξελίχθηκαν κάποια πράγματα, γιατί η αλήθεια είναι ότι αυτή η μέθοδος εργασίας προέκυψε κυρίως λόγω έλλειψης χρημάτων. Στη σχολή, υπήρχε πάντα αρνητικό φιλμ διαθέσιμο στους σκοτεινούς θαλάμους. Έτσι, άρχισα να σκέφτομαι τι θα γινόταν εάν το χρησιμοποιούσα. Οπότε άρχισα να εκτυπώνω στο αρνητικό και το αποτέλεσμα ήταν αυτό το παράδοξο χρώμα. Μετά άρχισα να φωτογραφίζω έχοντας στο μυαλό μου ότι θα άλλαζα τα χρώματα. Στην αρχή, ήταν πιο πολύ σαν λάθος, αλλά σαν ένα ευτυχές λάθος. Όμως μετά άρχισα να σκέφτομαι ότι αν, για παράδειγμα, φωτογράφιζα κάτι κόκκινο, θα ήταν το αντίθετο του κόκκινου, δηλαδή πράσινο. Στον σκοτεινό θάλαμο, μπορούσαν να προκύψουν κι άλλα χρώματα – κίτρινο, ματζέντα και γαλάζιο. Μπορούσα να κάνω τους μαύρους ανθρώπους λευκούς και τους λευκούς μαύρους. Αν φωτογράφιζα ένα μαύρο γατί, που λένε ότι φέρνει γρουσουζιά, θα γινόταν σημάδι καλής τύχης. Άρχισα να πειραματίζομαι με τα φίλτρα και τότε κατάλαβα ότι μπορώ να κάνω τους ανθρώπους πράσινους και κόκκινους και μπλε και να απομακρυνθώ από τη διπολική αντίληψη της φυλής. Μερικές φορές ακόμα και το φύλο γίνεται ασαφές. Αυτό που έβλεπες στο τέλος ήταν απλώς ένα ανθρώπινο πλάσμα. Δεν μπορούσες να προβάλεις τις προκαταλήψεις σου για το αν στη φωτογραφία είναι ένας μαύρος άντρας ή μια μαύρη γυναίκα, ή ό,τι προκαταλήψεις έχει ο καθένας.

Αυτή η διαδικασία με έκανε να συνειδητοποιήσω πράγματα που ήξερα –έστω και υποσυνείδητα– από μικρό παιδί. Για παράδειγμα, όταν ήμουν παιδί αγαπούσα τα λεξικά ως αντικείμενα, αλλά και επειδή μου άρεσε πολύ να μαθαίνω καινούργιες λέξεις. Ήξερα από παιδί ότι το «μαύρο» σημαίνει κακό, βρόμικο, λάθος, ενώ το «λευκό» αγνό, αθώο, ειδυλλιακό. Δεν νομίζω ότι συζητούσα τέτοια πράγματα με τους γονείς μου, αλλά όταν είσαι ένα μαύρο παιδί, βλέπεις πώς προβάλλουν τα μέσα την κοινότητά σου, βλέπεις τους γονείς σου να τα βγάζουν πέρα δύσκολα, βλέπεις τους γονείς των φίλων σου να ζορίζονται κι αυτοί και κάπως καταλήγεις ότι κάτι «δεν πάει καλά» με σένα. Νομίζω ότι είναι υποχρέωσή σου, όταν είσαι καλλιτέχνης, να δείξεις στον κόσμο πώς βλέπουμε τα πράγματα, ή να του δείξεις πώς θα θέλαμε να βλέπουμε τον κόσμο. Μια εφαρμογή αυτής της ιδέας είναι, για παράδειγμα, η φωτογραφία που έφτιαξα με τη Martina Navratilova. Αυτή κάνει σερβίς στο US Open και το πλήθος στο βάθος είναι μαύρο, επειδή η εικόνα έχει γίνει με την τεχνική «cross colour». Υπάρχουν δηλαδή όλοι αυτοί οι άνθρωποι που φοράνε περίεργα καπέλα, αλλά τα πρόσωπά τους είναι μαύρα. Ο πατέρας μου με πήγαινε να παρακολουθήσουμε τουρνουά τένις, και τώρα μιλάμε για πολλά χρόνια πριν γεννηθούν καν η Serena και η Venus. Είχα επίγνωση ότι ήμασταν κατά βάση εγώ κι ο μπαμπάς μου σε αυτά τα τουρνουά, ότι τα υπόλοιπα μαύρα άτομα βρίσκονταν εκεί επειδή δούλευαν, ήταν αυτοί που καθάριζαν ή πουλούσαν σνακ. Από πολύ νωρίς, το Cross Colour ήταν για μένα ένας τρόπος να δημιουργώ συμπερίληψη μέσα από τη δουλειά μου και να δείχνω έτσι στο κοινό πώς ήθελα να είναι ο κόσμος, να είναι ένας κόσμος ισότητας. Το έκανα αυτό επί 20 χρόνια. Μου αρέσει να λέω ότι κάπως έτσι ήταν η δουλειά μου τον προηγούμενο αιώνα.

Όταν ήμουν παιδί, ήμουν αυτό που θα λέγαμε «αγοροκόριτσο» – πάντα έκανα πράγματα που υποτίθεται ότι δεν ήταν για κορίτσια. Μετά πήγα στο πανεπιστήμιο και συνειδητοποίησα ότι είμαι γκέι. Νιώθω ότι πάντα πήγαινα κόντρα στο σύστημα. Καθώς μεγάλωνα, ήταν σαφές ότι οι γονείς μου θεωρούσαν την εκπαίδευση πολύ σημαντική. Και οι δυο τους δούλευαν στην εκπαίδευση. Πήγαινα συνειδητά κόντρα στα στερεότυπα που υπήρχαν για τα μαύρα άτομα, γιατί δεν ήθελα να γίνω έτσι. Πιστεύω ότι και με τη δουλειά μου έκανα κάτι παρόμοιο, ήταν ιδιαίτερη. Κάποιοι λένε ότι επανανοηματοδότησα την όραση, την έκανα κουίρ. Και μου αρέσει αυτή η ιδέα. Μου άρεσε που οι φίλοι και οι φίλες μου άρχισαν να παρατηρούν πράγματα χάρη στο Cross Colour. Μου έλεγαν, Λόλα, είδα έναν τοίχο ή μια γωνιά της πόλης ή ένα ντύσιμο που θα έβγαινε πολύ ωραίο αν το φωτογράφιζες για το Cross Colour. Είχε δημιουργηθεί μια ομάδα ανθρώπων που πιστεύαμε πολύ στο Cross Colour. Σαν να ήταν το μικρό μυστικό μας.

Κάτι άλλο που αγαπούσα στο Cross Colour ήταν ότι μερικές φορές οι εικόνες έμοιαζαν με κολάζ. Εκείνη την εποχή, δεν ήταν πολύ εύκολο να κάνεις κολάζ όπως είναι τώρα με το Photoshop, εκτός κι αν έκοβες όντως τις φωτογραφίες. Πολλές από τις ιδέες που με απασχολούσαν στο έργο μου ήταν πολύπλοκες, αλλά νομίζω ότι, επειδή τον περισσότερο καιρό ήμουν απορροφημένο από την κρίση του Aids, ήταν σαν να μην υπήρχε περιθώριο για αναστοχασμό. Τελείωσα το πανεπιστήμιο το 1981, την πρώτη χρονιά που διαγνώστηκε κάποιος με Aids. Ο περισσότερος κόσμος σε αυτούς τους κύκλους ήξερε ότι κάποιοι είχαν πεθάνει από Aids και πιο πριν, αλλά τότε ανακοινώθηκε επίσημα στους New York Times. Αυτό ήταν για μένα σαν ένα μήνυμα ότι το έργο μου πρέπει να είναι πολιτικό. Αλλά και τώρα που τα σκέφτομαι μετά από τόσα χρόνια, δεν νομίζω ότι είχα στ’ αλήθεια επιλογή ως μαύρη κουίρ θηλυκότητα. Ένιωθα ότι ήταν ανάγκη να δημιουργήσω εικόνες που μιλούσαν για την ταυτότητά μου. Για πάρα πολλά χρόνια, άλλες κοινότητες φωτογράφιζαν ανθρώπους σαν και μένα και μας παρουσίαζαν όπως ήθελαν. Πολλές φορές ήταν μονόπλευρο. Έχω στο μυαλό μου τον Edward Curtis, για παράδειγμα. Μεγάλο μέρος της δουλειάς του είχε να κάνει με το πώς αυτός ήθελε να δει και να φωτογραφήσει τους ιθαγενείς της Αμερικής και όχι με το πώς θα ήθελαν οι ίδιοι να παρουσιάζονται. Πολλές φορές δεν αναφέρονται καν τα ονόματά τους. Η λεζάντα γράφει μόνο: ιθαγενής Αμερικανίδα. Σκέφτομαι συχνά τις αποικιοκρατικές απαρχές της φωτογραφίας. Και αντιλαμβάνομαι τη φωτογραφία ως ένα εργαλείο που χρησιμοποιώ για να αλλάξω πολλές από αυτές τις λέξεις και τις νοοτροπίες.

Τα έργα μου ήταν πάντα προϊόν συνεργασίας. Τα άτομα που φωτογράφιζα με διαμόρφωσαν παρά το αντίθετο. Δεν μπορούσα ποτέ να βγάλω φωτογραφία κάποιον που πεθαίνει. Σκέφτομαι συγκεκριμένα τον φίλο μου τον Ray1. Υπάρχει μια εικόνα που την έχω ονομάσει «4 Ray». Εκείνη την περίοδο, όλα τα οροθετικά άτομα είχαν την ίδια, πολύ χαρακτηριστική όψη, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια που έπασχαν από Kaposi,2 οπότε πολλοί από αυτούς είχαν μοβ κηλίδες σε όλο το σώμα. Είχα βγάλει μια φωτογραφία τον φίλο μου τον Charles και είχαμε χρησιμοποιήσει καφέ τσιρότα. Ήξερα ότι αν έβαζα τσιρότα στο σκούρο δέρμα του, θα φαίνονταν κι αυτά σκούρα. Μετά πείραξα ξανά το χρώμα για να βγει μοβ. Με τον τρόπο αυτό η εικόνα θα αναφερόταν στο Kaposi. Είχα τραβήξει και μερικές φωτογραφίες κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων. Έβγαζαν πολύ νόημα αυτές οι φωτογραφίες ως μέρος του Cross Colour, αλλά τις πιο πολλές φωτογραφήσεις τις έκανα σε στούντιο. Δεν θα έλεγα ότι κάνω φωτογραφία δρόμου, συνήθως στήνω εγώ το σκηνικό για τις εικόνες.

IT: Στις φωτογραφίες που έβγαζες στο στούντιο, τα μοντέλα σου ήταν φίλοι και μέλη της κοινότητάς σου; Πώς επέλεγες ποιον θα φωτογραφίσεις;

LF: Όλα τα χρόνια που δουλεύω ως φωτογράφος, τα μοντέλα/συμμετέχοντά μου ήταν οι φίλες και οι φίλοι μου. Μια στο τόσο, μπορεί να σταματούσα κάποιο άτομο σε μια στάση λεωφορείου και να έλεγα ότι ετοιμάζω μια σειρά έργων για την ομορφιά ή για κάτι άλλο, και ότι ήταν το τέλειο άτομο γι’ αυτό που έκανα. Αλλά κατά κύριο λόγο ήταν φίλοι, όπως στη φωτογραφία που ανέφερα πριν, με τον Charles. Ο Charles πέθανε από Aids. Όταν τον φωτογράφισα, έκρυβε ότι ήταν οροθετικός. Δεν το ήξερα, δεν ήθελε να το πει σε κανέναν. Ο ιός προκαλούσε αισθήματα ενοχής και στιγματισμό. Ένας άλλος φίλος μου, ο Ray, που εμφανίζεται σε μια δυο φωτογραφίες μου, μας είπε ότι ήταν άρρωστος και ήταν λες και πέθανε δύο βδομάδες αργότερα. Το ξέρω ότι δεν ήταν τόσο σύντομα, αλλά τον πρώτο καιρό ήταν πολύ λίγος ο χρόνος που μεσολαβούσε από τη διάγνωση έως τον θάνατο. Εκείνο τον καιρό, η σύντροφός μου ήταν η Julie Tolentino3, που ήμασταν μαζί στην αφίσα «Kissing Doesn’t Kill: Greed and Indifference Do» («Δεν σκοτώνουν τα φιλιά, αλλά η απληστία και η αδιαφορία»). Η Julie δούλευε στο κλαμπ Quick, ένα κλαμπ για αγόρια. Έβγαλα πολλές φωτογραφίες για τα προωθητικά τους έντυπα κι εκείνη με βοηθούσε με τις πόζες των τύπων, που συνήθως ήταν γυμνοί. Αλλά επειδή ήταν για το Cross Colour, δεν ήταν πολύ σοκαριστικό να βλέπεις ένα γυμνό σώμα. Ήταν ένας τρόπος να κρύβω τη γύμνια τους.

Βρισκόμασταν με την Julie όταν σχολούσε από το κλαμπ και κατά τις 4 π.μ. πηγαίναμε στο νοσοκομείο Saint Vincent. Εκεί νοσηλεύονταν τα περισσότερα άτομα που είχαν Aids, και συνήθως πέθαιναν κιόλας εκεί. Πηγαίναμε για να φροντίσουμε τον Ray, γιατί είχε πάθει άνοια και προσπαθούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι του. Ήταν υπερβολικά αδύναμος, ήταν πολύ πιθανό να χτυπήσει. Οπότε, από τις 4 έως τις 8 π.μ., ήμασταν με την Julie στο νοσοκομείο. Στις 8 ερχόταν η μαμά του και έμενε μέχρι τις 12 το μεσημέρι. Ήταν κάποιος δίπλα του 24 ώρες το 24ωρο. Δεν είχαμε χρήματα για να προσλάβουμε κάποιο άτομο, οπότε βοηθούσαν συγγενείς και φίλοι. Η Julie έλεγε πάντα: «Ο Ray θα το έβρισκε πολύ αστείο. Είμαστε εδώ με τα δερμάτινά μας και καθόμαστε και τον κοιτάμε. Θα γελούσε πολύ μαζί μας». Αλλά φυσικά δεν επανήλθε ποτέ. Υπήρχαν και στιγμές χαράς σε όλο αυτό, σε εκείνη την περίοδο της ζωής μας.

Πιστεύω ότι η απόφασή μου να δημιουργώ πολιτικές εικόνες έχει να κάνει με το ότι έχασα πολλούς ανθρώπους. Και ήταν όλοι τους πολύ ξεχωριστοί άνθρωποι. Η Cookie Mueller, για παράδειγμα, ήταν καταπληκτική συγγραφέας. Ο Ray – ήταν μοναδικός. Ήταν όλοι τους μοναδικοί. Ήταν λες και χάνονταν οι καλύτεροι από εμάς. Ένας άλλος φίλος, ο Dave White, μου έμαθε πολλά για το design. Δούλευε στο κλαμπ Meet, ένα κλαμπ για αγόρια, που το είχε ο φίλος μου ο Aldo Hernandez. Κάθε σαββατοκύριακο αλλάζαμε το στιλ του κλαμπ. Εγώ ποτέ δεν το είχα πολύ με τον χώρο, αλλά ο Dave μου έδειξε πώς μπορώ να κάνω έναν χώρο να φαίνεται τελείως διαφορετικός. Γι’ αυτό αποφάσισα να είναι το έργο μου πολιτικό, για να μιλάω για όλους αυτούς, για να μοιράζομαι τα πράγματα που μου έμαθαν. Γιατί αυτοί δεν μπορούσαν.

Όταν έβγαζα φωτογραφίες για το Cross Colour, έκανα και μερικά γυμνά, κάποιες σέξι εικόνες με ανθρώπους να αγκαλιάζονται. Εκείνα τα χρόνια πολύς κόσμος δεν μιλούσε ανοιχτά για τη σεξουαλικότητά του, δεν ήταν «out». Τους έλεγα, λοιπόν, κάνεις δεν θα ξέρει ποιος είσαι, γιατί θα είσαι πράσινος, μπλε ή μοβ. Ειδικά αν οι φωτογραφιζόμενοι δεν κοιτούσαν προς την κάμερα, ήταν δύσκολο να καταλάβεις ποιον έδειχνε. Πιστεύω ότι ήταν ένας τρόπος ώστε διάφορα άτομα να νιώσουν μέρος της κοινότητας δείχνοντας την ταυτότητά τους, αλλά και ένας τρόπος να την αποκρύψουν ταυτόχρονα. Ήταν δύσκολη εποχή. Θυμάμαι που μιλούσα συχνά με τη γιαγιά μου. Μπορεί να μου έλεγε ότι φτιάχνει βουτήματα για την κηδεία ενός φιλικού της προσώπου. Κι εγώ απαντούσα, α, κι εγώ μόλις πήγα σε μια κηδεία. Μου φαινόταν ειρωνικό που η γιαγιά μου κι εγώ κάναμε το ίδιο πράγμα.

Σκεφτόμουν ότι, όταν ξεκίνησε ο Covid, το έγραφαν εξαρχής παντού στις εφημερίδες, ενώ οι New York Times δεν ανέφεραν τίποτα για το Aids μέχρι περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Δεν ξέρω πόσος κόσμος είχε πεθάνει μέχρι τότε. Και ακόμα και τότε, όταν έγραφαν γι’ αυτό, δεν ήταν πρωτοσέλιδο, ενώ ο Covid, μπορεί και μετά τους πρώτους χίλιους νεκρούς, ήταν στο εξώφυλλο των New York Times. Η ανταπόκριση των μέσων ενημέρωσης ήταν καταιγιστική, ειδικά αν το συγκρίνω με τον τρόπο που κάλυπταν την επιδημία του Aids. Για μένα, ήταν εμφανές ότι το σύστημα παραμένει σαθρό, ότι οι ίδιοι περιθωριοποιημένοι άνθρωποι που είχαν σκοτωθεί, που είχαν πεθάνει από τον ιό HIV, οι ίδιες ομάδες ανθρώπων πέθαιναν τώρα από Covid επειδή δεν είχαν πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, επειδή δεν μπορούσαν να τραφούν σωστά, επειδή ήταν ευάλωτοι άνθρωποι, επειδή δεν μπορούσαν να εφαρμόσουν τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης. Και έτσι συνειδητοποίησα ότι το σύστημα δεν έχει αλλάξει καθόλου.

IT: Ανέφερες νωρίτερα ότι, ενώ τις πιο πολλές φωτογραφίες τις έβγαζες στο στούντιο, τραβούσες φωτογραφίες και σε κάποιες από τις διαδηλώσεις που συμμετείχες, κάτι κάπως ασυνήθιστο σε σχέση με το πώς φωτογραφίζεις γενικά.

LF: Ήταν κάτι που συνέβαινε πολύ φυσικά. Θυμάμαι ότι πήγαινα στις διαδηλώσεις και άλλοτε έπαιρνα την κάμερα, άλλοτε όχι. Εάν είχα την κάμερα πάνω μου, έλεγα στον εαυτό μου ότι δεν πρόκειται να με συλλάβουν. Γιατί γενικά ο στόχος μας ήταν να μας συλλάβουν. Εάν ήξερα ότι θα με συλλάβουν, δεν έπαιρνα μαζί μου την κάμερα. Ένας από τους λόγους που έπαιρνα την κάμερα ήταν ότι είχαμε τέλειες αφίσες στις διαδηλώσεις. Τις σχεδίαζε η ομάδα Gran Fury.4 Και πάντα φορούσαμε τα μπλουζάκια μας – αυτά που έγραφαν «Silence = Death» (Σιωπή = Θάνατος). Ο Reagan ήταν πάντα στο επίκεντρο της κριτικής μας. Θυμάμαι ότι υπήρχε ένα μπλουζάκι που είχε πάνω τον Reagan με έναν στόχο στο πρόσωπο, με φωσφοριζέ χρώμα και κόκκινα μάτια. Τα γραφιστικά που υπήρχαν στις δράσεις μας ήταν τέλεια για φωτογραφίες κι αυτό με έκανε να θέλω να τραβάω. Εν τω μεταξύ, είναι ενδιαφέρον γιατί εκείνη την περίοδο έκανα πολλή δουλειά που δεν την τύπωνα. Ήμουν πολύ χωμένο στα ακτιβιστικά και διαρκώς απασχολημένο με τις συνελεύσεις και με άλλες διαδικασίες, κι έτσι μεγάλο μέρος της δουλειάς που έκανα τότε βρίσκεται ακόμη σε κούτες στο υπνοδωμάτιό μου.

Μια φορά μας συνέλαβαν κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης στο Δημαρχείο, γιατί είχαμε μπλοκάρει την κυκλοφορία στη Γέφυρα του Μπρούκλιν. Υπάρχει ένα φοβερό βίντεο από εκείνη τη μέρα, που έχει τον τίτλο Like a Virgin (1991). Ήταν εκεί το DIVA-TV5, το δικό μας κινηματογραφικό συνεργείο, και με τραβούσαν. Εγώ καθόμουν κάτω και με ρώτησαν, τι κάνεις; Και απάντησα, διαδηλώνουμε γιατί δεν ασχολούνται με το Aids όσο θα έπρεπε. Και θέλουμε να μάθει ο κόσμος ότι υπάρχουν άνθρωποι που πεθαίνουν. Και μετά με ρώτησαν, και τώρα τι κάνεις ακριβώς; Και είπα, κάθομαι εδώ και περιμένω να με συλλάβουν. Και τη στιγμή που το είπα με πήραν σηκωτό. Ήταν λες και το είχαν μοντάρει, αλλά έτσι συνέβη στ’ αλήθεια. Και μετά έβαλαν τις γυναίκες σε ένα κελί και τους άντρες σε ένα άλλο.

Όταν μας συνελάμβαναν, ήταν σημαντικό που είχαμε δικούς μας δικηγόρους, οι οποίοι σημείωναν πόσους/πόσες από εμάς είχαν πιάσει, οπότε ξέραμε ότι δεν θα χαθούμε μέσα στο σύστημα. Και φυσικά, όταν είσαι μαύρη, θέλεις να βεβαιωθείς ότι κάποιος ξέρει ότι είσαι εκεί πέρα. Αλλά υποθέτω ότι και τα λευκά γκέι άτομα ανησυχούσαν, γιατί μπορεί να υπάρχει ακόμα ομοφοβία, αλλά τότε τα πράγματα ήταν πολύ ζόρικα, στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και του ’90.

Εκείνη τη φορά που πήγαμε στη φυλακή μετά τη διαδήλωση στο Δημαρχείο, ήθελαν να μας τρομοκρατήσουν, οπότε έβαλαν όλα τα κορίτσια σε εκείνο το απαίσιο υπόγειο. Εκεί ήταν τρεις γυναίκες αστυνομικοί με γάντια και πλαστικά ποτηράκια. Ήταν σαν γάντια κηπουρικής, αυτά τα χοντρά κίτρινα γάντια. Στέκονταν εκεί και μας είπαν, βγάλτε τα ρούχα σας, δείξτε μας τι έχετε μέσα στα σουτιέν σας. Μας έβαλαν να γδυθούμε τελείως. Δεν μας ακούμπησαν, αλλά μας εκφόβιζαν. Ήξεραν ότι δεν κάναμε βίαιες διαμαρτυρίες, ήξεραν ότι δεν είχαμε όπλα. Κάποιες από εμάς αναστατώθηκαν πολύ με όλο αυτό, ειδικά κάποιες που είχαν κακοποιηθεί στο παρελθόν. Καταθέσαμε μήνυση και καθεμιά μας έλαβε αποζημίωση 1.000 δολαρίων στο όνομά της. Εκείνη την εποχή, ο Ray ήθελε γυαλιά Ray-Ban. Ήθελε να μοιάζει με τον Ray Charles. Οπότε του πήραμε ένα ζευγάρι Ray-Ban, που για μένα τότε ήταν ακριβά. Και αγόρασα κι ένα σωρό φωτογραφικά φιλμ. Κάποιες άλλες είχαν ανάγκη από διακοπές. Αλλά πιστεύω ότι αυτό σήμανε το τέλος της γυναικείας ομάδας, γιατί πολλές γυναίκες ήθελαν να βάλουμε όλα τα χρήματα στην ACT UP. Για μένα, νομίζω ότι κάπου εκεί τελείωσε η γυναικεία ομάδα, γιατί υπήρχαν πολλές εσωτερικές διαμάχες. Δεν έχω δει να μιλάνε ιδιαίτερα γι’ αυτό, αλλά αυτές είναι οι δικές μου σκέψεις για όσα έγιναν τότε.

IT: Θέλεις να μου μιλήσεις λίγο περισσότερο για την ACT UP και για τη δική σου συμμετοχή σε αυτό;

LF: Μετακόμισα στη Νέα Υόρκη το ’85 ή το ’86. Είχα γνωρίσει μια φανταστική τύπισσα στο Provincetown, τη Sharon Ness, που έπαιζε σε πολλές ταινίες του John Waters. Δυστυχώς έφυγε από τη ζωή πέρσι το φθινόπωρο. Είχε δει τη δουλειά μου και μου είχε πει, τι δουλειά έχεις εσύ στην Ατλάντα, θα έπρεπε να είσαι στη Νέα Υόρκη. Με άφησε να μείνω στο σπίτι της, που ήταν μια γκαρσονιέρα στο East Village. Ούτε που ξέρω πώς έγινα μέλος της ACT UP. Δεν θυμάμαι να με κάλεσαν κάπου. Απλά μετακόμισα στη Νέα Υόρκη και μπήκα στην ACT UP. Κάθε Δευτέρα μαζευόμασταν στο LGBTQ Community Center, το οποίο βρίσκεται ακόμα εκεί, στη 208 West 13th Street. Είχαμε μη ιεραρχική δομή, κάναμε εναλλάξ τον συντονισμό στις συνελεύσεις, κάθε φορά αναλάμβανε άλλο άτομο. Με τον καιρό δεν χωρούσαμε εκεί, οπότε μεταφερθήκαμε στο κτίριο του Cooper Union, τον τελευταίο καιρό που συμμετείχα στην ACT UP. Συνήθως στεκόμασταν όρθιοι, υπήρχαν καθίσματα μπροστά για όσους είχαν Aids. Ο Keith Haring, άλλος ένας πολύ ξεχωριστός άνθρωπος που πέθανε από Aids, συμμετείχε στην ACT UP για ένα διάστημα και είχε δωρίσει έργα του για τις εκδηλώσεις που κάναμε για να μαζέψουμε χρήματα. Για να καταλάβετε για τι άνθρωπο μιλάμε, θυμάμαι μια φορά –είχε αδυνατίσει πολύ, ήταν εμφανές ότι έπασχε από Aids– είχε παραχωρήσει τη θέση του σε κάποιον που ήταν σε ακόμα χειρότερη κατάσταση από αυτόν. Και εντυπωσιάστηκα, ήταν πολύ ωραίο που είχε τέτοια ενσυναίσθηση. Ήταν ήδη σχετικά διάσημος τότε, ειδικά στη Νέα Υόρκη, αλλά ήταν και ταπεινός και πρόσφερε τη θέση του.

Μια άλλη φορά είχαμε εισβάλει σε έναν τηλεοπτικό σταθμό, δεν θυμάμαι αν ήταν το ABC ή το CBS. Είχαμε μπει την ώρα του νυχτερινού δελτίου ειδήσεων και φωνάζαμε με όλη μας τη δύναμη: «ACT UP, fight back» («Δράση, αντεπίθεση»). Νομίζω ότι κάποιο άτομο από εμάς αλυσοδέθηκε σε μια καρέκλα. Ένα μέλος της ACT UP δούλευε στον τηλεοπτικό σταθμό και μας είχε φτιάξει ψεύτικες κάρτες εισόδου. Νομίζω ότι τότε οι κάρτες ήταν απλές φωτοτυπίες, γι’ αυτό μπορέσαμε να μπούμε. Κι αυτό ήταν κάτι ακόμα που αγαπούσα πολύ στην ACT UP: επειδή ήταν μη ιεραρχική, όλα τα μέλη ένιωθαν σημαντικά. Οι επιστήμονες συναντιόντουσαν με άλλους επιστήμονες στα CDC (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων). Όσοι σύχναζαν σε κλαμπ μοίραζαν προφυλακτικά και έδιναν πληροφορίες για ασφαλέστερο σεξ. Όποιος ειδικευόταν σε κάτι, οτιδήποτε, έβρισκε έναν τρόπο να βοηθήσει. Εμείς του καλλιτεχνικού χώρου βγάζαμε φωτογραφίες. Και πιστεύω ότι αυτός ήταν ένας τρόπος να καταλάβουμε πώς μπορεί να λειτουργήσει μια οργάνωση ώστε να είναι πολύ πιο συμπεριληπτική.

Είχαμε «affinity groups», ας πούμε κάτι σαν ομάδες εργασίας. Όπως τώρα υπάρχουν στο Zoom τα «breakout rooms», ήταν τα «breakout rooms» της εποχής. Κάθε ομάδα εργασίας επικεντρωνόταν σε ένα ζήτημα. Εγώ συμμετείχα σε μια ομάδα που βοηθούσε γυναίκες να πάνε σε γιατρούς, ιδιαίτερα γυναίκες με καταγωγή από τη Λατινική Αμερική. Αυτό ήταν άλλο ένα πρόβλημα στη Νέα Υόρκη εκείνη την εποχή, υπήρχαν πολλές μαύρες και έγχρωμες γυναίκες που ήταν οροθετικές επειδή κάποιος ερωτικός σύντροφός τους είχε υποτροπιάσει με τα ναρκωτικά. Είχαν εκτεθεί στον ιό του Aids χωρίς να το γνωρίζουν. Ήταν ένας σημαντικός αριθμός ατόμων για τα οποία τα ΜΜΕ δεν αισθάνονταν την ανάγκη να μιλήσουν. Αλλά αυτές οι γυναίκες έπρεπε να πάνε στις αντίστοιχες κλινικές και δεν μπορούσαν γιατί δεν υπήρχε κανείς να κρατήσει τα παιδιά τους. Συγκεκριμένα μέλη της κοινότητας είχαν συγκεκριμένες ανάγκες. Και στις ομάδες εργασίας ασχολούμασταν με το πώς να υποστηρίξουμε διαφορετικές ομάδες εντός της κοινότητας. Έλεγα πάντα στον εαυτό μου, δεν θα μπεις σε άλλη ομάδα εργασίας, κι όμως πάντα κατέληγα να είμαι σε μια ακόμα ομάδα και να πηγαίνω σε μια ακόμα συνέλευση.

Είχαμε και «think tanks», ομάδες προβληματισμού εντός των ομάδων εργασίας. Και κάποιες φορές στις διαδηλώσεις είχαμε μαζί μας τεράστιες κούτες από ψυγεία που τις είχαμε κάνει να μοιάζουν με κτίρια, ανοίγαμε τρύπες για παράθυρα και αυτοσχεδιάζαμε με διάφορους τρόπους, για να μιλήσουμε για τη στέγαση των οροθετικών ατόμων. Οι τύποι που ήταν μέλη του Gran Fury –ήταν κυρίως άντρες– είχαν λεφτά, είχαν χρήματα από τις οικογένειές τους. Εκείνα τα χρόνια μόλις που είχαμε αρχίσει να παίρνουμε υπολογιστές και αυτοί οι τύποι είχαν ήδη αρκετό εξοπλισμό, οπότε μπορούσαν να φτιάχνουν όμορφες αφίσες με καθαρές γραμμές, σε σχέση με το να τις έκαναν στο χέρι. Κάποιες ομάδες δεν είχαν τόσα χρήματα. Οπότε, υπήρχε ένας συνδυασμός από αυτοσχέδια και αγκιτπρόπ υλικά με υλικά πιο εμπορικά που δημιουργούσε το Gran Fury.

Έζησα το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα, έζησα τον πόλεμο του Βιετνάμ, αλλά ήμουν πολύ νέο τότε για να συμμετάσχω. Η ACT UP μού έδωσε την ευκαιρία να βγω στον δρόμο. Ήταν πολύ ενδυναμωτικό να προκαλείς την αλλαγή, μια αλλαγή που είναι αισθητή ακόμα και σήμερα. Κάναμε πολλά, αν σκεφτούμε τα φάρμακα που είναι πλέον διαθέσιμα ή το γεγονός ότι οι άνθρωποι πλέον ζουν με Aids, δεν πεθαίνουν από Aids. Και είναι και η στέγαση. Ένα φιλικό μου πρόσωπο μένει σε ένα πολύ ωραίο διαμέρισμα στα βόρεια της πόλης, West Side και 14th Street. Πλέον, όταν φτιάχνουν καινούργια κτίρια, πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη για έναν αριθμό οροθετικών ατόμων. Ο ακτιβισμός που κάναμε τότε είχε μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Επίσης, ήταν πολύ σημαντικό που ενωθήκαμε ως κουίρ κοινότητα. Υπήρχαν και στρέιτ υποστηρικτές του αγώνα μας. Για παράδειγμα, η Deb Levine είναι μια στρέιτ γυναίκα που συνεχίζει ακόμα να διδάσκει για το Aids. Πραγματικά, αυτή η ιστορία μάς έφερε όλους κοντά. Δεν υπήρχαν διαχωρισμοί, ήμασταν όλοι μαζί γιατί οι φίλοι μας πέθαιναν από τη μια μέρα στην άλλη και ο κόσμος φαινόταν να αδιαφορεί. Πολλοί άνθρωποι ένιωθαν χαμένοι. Όλοι ήταν πολύ λιγότερο επικριτικοί. Εάν υπήρχαν άλλα δυο χέρια πρόθυμα να βοηθήσουν, ήταν ευπρόσδεκτα. Έχω ακόμα πολλές φιλίες από εκείνη την περίοδο. Όπως ο φίλος μου ο Aldo Hernandez, άλλος ένας άνθρωπος που ήταν ενεργός τότε και που ακόμα κάνει αυτό που πρέπει, όπως λέει ο Lewis. Ή η Nan Goldin, που δεν ήταν ακριβώς στην πρώτη γραμμή, αλλά μιλούσε πολύ για το ζήτημα. Έχασε πολλά φιλικά της πρόσωπα, όπως όλοι μας. Άκουσα τις προάλλες μια ομιλία της και έλεγε ότι είχε χάσει όλους τους ανθρώπους με τους οποίους κανονικά τώρα θα έπρεπε να γερνάει παρέα, κι αυτό είναι κάτι που κατά κάποιον τρόπο το νιώθω κι εγώ. Μου είναι πολύ δύσκολο να μιλάω για εκείνη την περίοδο χωρίς να με κατακλύζουν συναισθήματα. Όταν πέθαναν οι γονείς μου, σκέφτηκα ότι είμαι εξπέρ στον θάνατο και ότι θα είμαι μια χαρά. Αλλά ο θάνατος των γονιών σου είναι πολύ διαφορετικός από τον θάνατο των φίλων σου.

Εγώ συνέχιζα να δημιουργώ όλα εκείνα τα χρόνια. Ακόμα και τώρα, όταν βλέπω τα έργα του Cross Colour, συνειδητοποιώ ότι τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ και ότι είχα πέσει μέσα επισημαίνοντας την έλλειψη ισότητας στον προηγούμενο αιώνα, κάτι που ισχύει μέχρι και σήμερα. Μάλλον αυτό συμβαίνει γενικά με την τέχνη, μπορεί να φτιάχνεις κάτι μια συγκεκριμένη περίοδο, αλλά πολλές φορές το μήνυμα είναι διαχρονικό.

IT: Κάποια πράγματα παραμένουν επίκαιρα, μπορεί μάλιστα να φαίνονται ακόμα πιο εύστοχα με την πάροδο των χρόνων. Εκείνη την περίοδο, ήσουν επίσης ανάμεσα στα άτομα που δημιούργησαν το Arts Positive, μια ακόμα οργάνωση στην οποία συμμετείχες πολύ ενεργά.

LF: Ναι, κάποια από τα έργα που κάναμε εκτίθενται τώρα στο Σικάγο. Είναι ένας γιατρός που πήρε το αρχείο, ο Dan Burger. Αγόρασε τη συλλογή από τον Aldo. Αυτό που μου φαίνεται ενδιαφέρον είναι ότι παλιά ανθρώπους σαν τον Aldo τους λέγανε σαβουρομαζώχτρες. Πλέον η σαβούρα θεωρείται αρχείο. Πάλι καλά, λοιπόν, που ο Aldo κρατούσε αρχείο και είχε όλα αυτά τα πράγματα που φτιάχναμε. Κάναμε τις συναντήσεις μας στο σπίτι του. Πολλές φορές συζητούσαμε για τον γερουσιαστή Jesse Helms και τις ανοησίες του – όπως η ανάκληση χρημάτων από το NEA (National Education Association – Εθνική Εκπαιδευτική Ένωση) και άλλα πολλά. Το Arts Positive επικεντρωνόταν περισσότερο στην τέχνη και στην ομοφοβία γύρω από αυτή. Ο Dan ετοίμασε ένα βιβλίο για το Arts Positive και, παρόλο που συμπεριέλαβε μέχρι και σημειώσεις από τα πρακτικά που κρατούσαμε στις συναντήσεις μας, δεν θυμάμαι πολλά από εκείνη την περίοδο. Ένα πράγμα που κάναμε ήταν μια φωτογραφία όπου σχηματίζαμε με τα σώματά μας τη φράση «QUEER BEAUTY». Θυμάμαι ότι όλα τα μέλη της ομάδας πόζαραν για μένα γυμνά δημιουργώντας διάφορα σχήματα. Για παράδειγμα, δύο γυναίκες μαζί, νομίζω η Julie και κάποια άλλη που ξεχνάω το όνομά της, είχαν τοποθετήσει τα σώματά τους έτσι ώστε να μοιάζουν με το γράμμα «Y». Μπορώ να σου στείλω κάποιες από αυτές τις φωτογραφίες, νομίζω ότι δεν σου τις έχω στείλει. Κάναμε, λοιπόν, τα γράμματα. Το «Q» ήταν δύο άντρες στο πάτωμα, που σχημάτιζαν έναν κύκλο και μια γραμμή προς τα έξω. Εγώ στεκόμουν από πάνω τους και τραβούσα τις φωτογραφίες.

IT: Είναι κι αυτές μέρος του Cross Colour;

LF: Ναι. Μου άρεσε που ήμουν μέλος αυτής της ομάδας, αλλά δεν θυμάμαι και πολλά. Υποθέτω ότι οι φωτογραφίες μάς βοηθάνε να θυμόμαστε διάφορα πράγματα που έχουν συμβεί.

IT: Φαντάζομαι ότι εκείνη την περίοδο διαρκούς κίνησης και δράσης, δεν υπήρχε πολύς χρόνος να κάτσεις να σκεφτείς. Υποθέτω ότι πολλά πράγματα μπλέκονται μεταξύ τους ή ότι αλλάζει η αίσθηση του χρόνου, σαν να κυλάει διαφορετικά. Λογικά δεν κοιμόσουν αρκετά.

LF: Όχι, και για να είμαι ειλικρινές γι’ αυτό έφυγα από την Αμερική. Είχα πάει στο Λονδίνο για μερικούς μήνες και, όταν πήγα εκεί, γνώρισα καταπληκτικούς ανθρώπους και ένιωσα σαν στο σπίτι μου. Ένιωθα ότι με τους ρυθμούς που ζούσα, όταν θα έφτανα τα 40 ή τα 50, θα ένιωθα ότι έχω γεράσει. Σκέφτηκα ότι αυτοί οι ρυθμοί ήταν υπερβολικοί, ότι ήταν υπερβολικοί για μένα. Έτσι, πηγαίνοντας στο Λονδίνο, οργανώσαμε κάποιες διαμαρτυρίες με τηνACT UP, αλλά δεν ήταν τόσο έντονο, δεν είχε πολλά μέλη εκεί. Βασικά, είχα κουραστεί και χρειαζόμουν ένα διάλειμμα.

IT: Πότε μετακόμισες στο Λονδίνο;

LF: Νομίζω ότι ήταν στις 5 Νοεμβρίου του 1999. Θυμάμαι ότι είχε πολλά πυροτεχνήματα γιατί ήταν η Νύχτα του Γκάι Φοκς. Οπότε, στην πραγματικότητα ήμουν στην ACT UP περίπου 2 με 3 χρόνια. Να σου πω την αλήθεια, μου φαίνεται σαν μια ολόκληρη ζωή.

IT: Μερικές φορές ο χρόνος μπορεί να είναι πολύ πυκνός.

LF: Ναι. Νιώθω ότι οφείλω πάρα πολλά σε αυτό, έμαθα πώς να με συλλαμβάνουν, έμαθα πώς να κινούμαι σε μια διαδήλωση. Αυτό που είναι σημαντικό για μένα τώρα είναι ότι είμαι μια μεγάλη μαύρη λεσβία και συνεχίζω τη δουλειά μου. Στις 5 Ιουνίου θα λάβω ένα τιμητικό βραβείο από τη Visual Aids. Είναι ένας οργανισμός που εργάζεται αδιάκοπα για την υποστήριξη καλλιτεχνών και ατόμων που έχουν Aids. Κάνουν πολλές δράσεις με έγχρωμες γυναίκες. Έχω κάνει εθελοντισμό μαζί τους πολλά χρόνια και είμαι πολύ ενθουσιασμένο που επέλεξαν να με βραβεύσουν. Μου φαίνεται τέλειο που θα με βραβεύσει ο συγκεκριμένος οργανισμός, γιατί αγωνιζόμαστε για τον ίδιο σκοπό.

Θεωρώ ότι το έργο μου είναι πολύ ειλικρινές και αληθινό. Χρησιμοποιούσα τον μικρό μισθό που έπαιρνα ως εκπαιδευτικός για να αγοράζω φιλμ και να κάνω όλους αυτούς τους ανθρώπους που φωτογράφιζα να νιώθουν όμορφα. Πρόσφατα συνεπιμελήθηκα μια έκθεση στο LGBTQ Community Center. Το ανακαίνισαν και είναι πολύ όμορφο, σε σύγκριση με την κατάσταση στην οποία ήταν όταν κάναμε εκεί τις συνελεύσεις μας. Ακόμα χτυπάει εκεί ο παλμός της κοινότητας σε μεγάλο βαθμό. Η έκθεση που συνεπιμελήθηκα ήταν για λεσβίες άνω των 40 και ήταν υπέροχη. Πολλές νεαρότερες γυναίκες ήρθαν και μου μίλησαν και με ευχαρίστησαν και με αγκάλιασαν. Κάτι τέτοιες στιγμές είναι πολύτιμες. Όλη η κοινότητα, αλλά κυρίως τα νεαρότερα μέλη, είναι σαν να ηλεκτρίζονται από τη δουλειά μου, μερικές φορές βλέπω ακόμα και δάκρυα στα μάτια τους.

IT: Χαίρομαι πολύ που θα λάβεις αυτό το τιμητικό βραβείο, το αξίζεις απόλυτα. Η δουλειά σου έχει υπάρξει πολύ σημαντική όλα αυτά τα χρόνια για την κοινότητά σου και για όλους τους ανθρώπους που έχεις φωτογραφίσει. Αυτό που είναι πραγματικά εντυπωσιακό και σημαντικό στη δουλειά που έχεις κάνει τόσα χρόνια είναι ότι έμεινες πιστό σε αυτό που είχες την ανάγκη να κάνεις και σε αυτό που πίστευες ότι όφειλες να κάνεις. Δεν έκανες καθόλου συμβιβασμούς. Και γι’ αυτό η δουλειά σου είχε τέτοιο αντίκτυπο στην κοινότητά σου και πλέον την παρακολουθεί και την αναγνωρίζει ένα πολύ ευρύτερο κοινό.

LF: Μου άρεσε πολύ όταν κάναμε τις παρελάσεις υπερηφάνειας. Δεν τις έδειχναν στην τηλεόραση τότε. Οπότε, σταματούσαμε σε έναν τηλεφωνικό θάλαμο, ρίχναμε ένα κέρμα και παίρναμε τηλέφωνο όποιον δεν είχε έρθει στην παρέλαση – για την ακρίβεια, τις λέγαμε πορείες τότε, όχι παρελάσεις. Και ρωτούσαμε, μας είδες στην τηλεόραση ή όχι ακόμα; Γιατί δεν υπήρχαν κινητά τότε. Είχαμε πάντα τα μεγάλα πανό μας, φορούσαμε τα μπλουζάκια μας. Ενώ τώρα μπορεί να είναι γκέι ακόμα και οι σχολιαστές στις ειδήσεις και να συζητάνε γι’ αυτό. Μιλάμε για υπερθέαμα, και είναι τρελό να το βλέπεις. Φαντάσου τι θα είχε συμβεί εάν μας έδειχνε η τηλεόραση όταν διαδηλώναμε στον δρόμο για την παρέλαση, πόσο πιο γρήγορα θα προχωρούσαν τα πράγματα. Οργανωνόμασταν τότε χωρίς κινητά και παρ’ όλα αυτά τα καταφέρναμε και μαζευόμασταν και κάναμε όλες αυτές τις διαφορετικές διαδηλώσεις.

IT: Και παράλληλα δινόταν η δυνατότητα σε ανθρώπους να είναι παρόντες αλλά να διατηρούν την ανωνυμία τους. Ήθελα να σε ρωτήσω για την αφίσα «Kissing Doesn’t Kill»,6 για την οποία ήδη μας μίλησες λίγο. Είσαι πάντα πίσω από την κάμερα, αλλά γι’ αυτή την εμβληματική αφίσα βρέθηκες μπροστά. Και είπες ότι δεν ήξερες για ποιο λόγο έβγαινε η φωτογραφία. Πώς κατέληξες να το κάνεις;

LF: Πρόκειται για εμβληματική εικόνα, αλλά δεν είχαμε ιδέα ότι αυτός ήταν ο σκοπός της φωτογράφισης. Είχαν κάνει ένα κάλεσμα σε μία από τις συναντήσεις, είχαν πει ότι θα έκαναν μια φωτογραφική δράση στο στιλ των διαφημίσεων της Benetton. Κάναμε πολλές διαμαρτυρίες φιλιού τότε. Συνήθως κάποια επιχείρηση είχε εκδηλώσει ομοφοβική συμπεριφορά, οπότε μαζευόμασταν σε μια γωνία και αρχίζαμε να φιλιόμαστε μεταξύ μας. Ο κόσμος γινόταν το κοινό μας και έλεγαν, αυτή φιλάει ένα κορίτσι, κοίτα, τώρα φιλάει ένα αγόρι. Εκείνη την εποχή πίστευαν ότι μπορείς να κολλήσεις Aids από ένα φιλί, οπότε η καμπάνια αφορούσε αυτό το θέμα. Ήταν ένα ακόμα από τα πράγματα στα οποία συμμετείχα. Η Julie δεν ήθελε στ’ αλήθεια να το κάνει, αλλά εγώ της είπα, έλα, Julie, ας το κάνουμε. Και πήγαμε. Ήμασταν ζευγάρι τότε. Πήγαμε στην Τραϊμπέκα και αρχίσαμε να φιλιόμαστε στον δρόμο με όλο τον κόσμο. Φιλιά, φιλιά, φιλιά, φιλιά, φιλιά, και μετά τη φωτογράφιση λογικά πήγαμε σε κάποια διαδήλωση ή σε κάποια συνέλευση ή στο νοσοκομείο να δούμε κάποιο φιλαράκι ή σε κάποια κηδεία. Αυτά κάναμε τότε. Έτσι ξεκινούσαν οι μέρες μας, οι πολύ γεμάτες μέρες μας, την εποχή που κάναμε ακτιβισμό για το Aids. Είχαμε πάντα κάτι να κάνουμε, δεν υπήρχε καθόλου χρόνος. Ένιωθα ότι το σπίτι μου ήταν ένα μέρος όπου πήγαινα για να αλλάξω ρούχα. Δεν είχαμε καν χρόνο για να ακούσουμε τα μηνύματα στον τηλεφωνητή. Ήμασταν σε διαρκή κίνηση.

Όταν βγήκαν οι αφίσες, νομίζω ότι ήμασταν χαρούμενες που μας είχαν διαλέξει. Αλλά δεν θυμάμαι να τρελαθήκαμε από τη χαρά μας. Πιο πολύ ήταν σαν να είπαμε, εντάξει, έγινε κι αυτό. Ας το βγάλουμε από τη λίστα και ας συνεχίσουμε με ό,τι άλλο έχουμε να κάνουμε. Η αφίσα ήταν πάνω στα λεωφορεία. Θυμάμαι ότι, όταν δίδασκα στο Μπρονξ, έβγαζα τις κονκάρδες «Silence = Death». Βασικά, σε ορισμένες περιοχές, δεν φορούσα τα μπλουζάκια της ACT UP, γιατί δεν ήθελα να μου επιτεθούν. Αλλά θυμάμαι ότι ήμουν στο Μπρονξ και, όποτε περνούσε το λεωφορείο, εγώ κοιτούσα κάτω. Κανείς δεν φαινόταν να με αναγνωρίζει. Είχαν κρεμάσει την αφίσα στο Whitney, στο παλιό κτίριο, σε ένα παράθυρο, και είχα πάει εκεί με τους μαθητές μου. Νομίζω ότι ένα παιδί με αναγνώρισε, αλλά τα περισσότερα δεν κατάλαβαν καν ότι ήμουν εγώ. Σε πολλά μέρη, όπως στο Σικάγο, είχαν ρίξει πίσσα στις αφίσες. Είχαν καλύψει με πίσσα τα δύο «γκέι» ζευγάρια. Και βάζω σε εισαγωγικά το «γκέι», γιατί όλα μας γκέι ήμασταν. Υπήρχε ένας άντρας και μια γυναίκα που φιλιούνταν στην αφίσα, αλλά ήταν και οι δύο ομοφυλόφιλα άτομα, απλώς ο κόσμος νόμιζε ότι είναι στρέιτ. Είχαν ρίξει πίσσα στο ζευγάρι των αγοριών και στο ζευγάρι των κοριτσιών.

Δεν είχα καταλάβει ότι θα γινόταν κάτι τόσο εμβληματικό. Όπως είπα και πριν, ήταν απλώς κάτι που κάναμε ανάμεσα σε άλλα πράγματα. Όταν το ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο εντάθηκε, η αφίσα εκτέθηκε σε πολλά και διαφορετικά μέρη. Πολλοί άνθρωποι μου έχουν πει ότι την είχαν στο δωμάτιό τους στο πανεπιστήμιο ή στο σπίτι τους. Μια φίλη δεν είχε συνειδητοποιήσει ότι μπορούν να κολλήσουν Aids και οι γυναίκες, και όταν είδε την αφίσα πήγε και έκανε εξετάσεις και διαπίστωσε ότι ήταν οροθετική. Μας έχει στην καρδιά της, εμένα και την Julie, γιατί θεωρεί ότι, χάρη στην έγκαιρη διάγνωση, μπόρεσε να αντιμετωπίσει τον HIV με φαρμακευτική αγωγή. Είναι κάτι πολύ δυνατό, αν σκεφτείς ότι μια διαφήμιση μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο για ένα άτομο. Επίσης, για κάποιες άλλες μαύρες και μελαμψές λεσβίες που δεν είχαν δει ποτέ έγχρωμες γυναίκες να φιλιούνται, κατά κάποιον τρόπο επιβεβαίωσε την παρουσία τους στις κοινότητές μας. Άρα είχε πολλά και διαφορετικά αποτελέσματα. Νιώθω ότι είμαι σαν σύμβολο σε εκείνη την εικόνα. Όποτε κάνω μια παρουσίαση, τη δείχνω πάντα για να μιλήσω για τις παρανοήσεις γύρω από το Aids, για το ότι δεν υπήρχε καλή πληροφόρηση.

IT: Τι σκέφτεσαι για εκείνη την περίοδο σήμερα;

LF: Νομίζω ότι μερικά άτομα από εμάς, ιδίως πολλοί άντρες, αισθάνονται ενοχή που είναι ακόμα εδώ, που δεν ήταν ανάμεσα σε αυτούς που χάθηκαν από τον ιό. Και μετά υπάρχει και μια τελείως διαφορετική πλευρά. Πολλοί άντρες πήγαν στη Φλόριντα – αποφάσισαν να πάνε στη Φλόριντα για να πεθάνουν εκεί. Ήξεραν ότι δεν τους μένει πολύς χρόνος και σκέφτηκαν, θα πάω στη Φλόριντα και θα περάσω καλά. Και μετά εμφανίστηκαν τα φάρμακα και συνειδητοποίησαν ότι δεν θα πέθαιναν. Υπήρχε λοιπόν κάτι, που δεν θα το έλεγα επανάσταση, αλλά μια εξέλιξη αυτών των ανθρώπων που νόμιζαν ότι ήθελαν να πεθάνουν, αλλά είναι ακόμα εδώ.

Πολλές φορές, άτομα της ηλικίας μου έρχονται και με βρίσκουν μετά τις ομιλίες μου και με ευχαριστούν που έκανα όλη αυτή τη δουλειά. Και συνειδητοποιώ ότι κάποια από εμάς, αντί να προωθούμε την καριέρα μας, ήμασταν στους δρόμους και διαδηλώναμε. Κάποια άτομα έχουν εξοχικά σε νησιά, γιατί μας έβλεπαν στην τηλεόραση ή διάβαζαν για εμάς, καμιά φορά μπορεί να έρχονταν στις διαδηλώσεις, αλλά δεν αφιέρωναν όλο τους τον χρόνο στην πολιτική οργάνωση, τον αφιέρωναν στο να βάλουν σε μια σειρά την καριέρα τους. Και αυτό δεν αφορά μόνο την ACT UP ή την κρίση του Aids. Το βλέπεις σε διάφορες μορφές ακτιβισμού, πολλοί ακτιβιστές και ακτιβίστριες κάνουν το ίδιο, είναι πολύ απασχολημένοι με το να ανησυχούν για τον κόσμο και δεν ανησυχούν πραγματικά για τον εαυτό τους, ενώ οι άλλοι στήνουν καριέρες. Οπότε τώρα έχουν δικά τους σπίτια, ενώ εσύ ελπίζεις ότι θα σε καλύψει η κοινωνική ασφάλιση. Ποτέ δεν σκεφτόμουν ιδιαίτερα τα χρήματα, απλώς τα έβγαζα πέρα. Και δεν θα ήθελα να είναι αλλιώς τα πράγματα. Δεν μετανιώνω για τίποτα. Πολλοί άνθρωποι στην ηλικία μου, στα 65, έχουμε βρεθεί σε μια θέση που πρέπει να δουλεύουμε ακόμα, γιατί δεν κάναμε σχέδια για το μέλλον. Είμαι τυχερό που έχω τη φωτογραφία σαν μαξιλαράκι. Και νιώθω ευγνωμοσύνη που έχω την υγεία μου και που η δουλειά μου προβάλλεται εκεί έξω, δημιουργώντας έναν ασφαλή χώρο για μένα.

IT: Σε ευχαριστώ πάρα πολύ, Lola. Σε ευχαριστώ που ήσουν τόσο γενναιόδωρο με τον χρόνο σου και για όλα όσα μοιράστηκες μαζί μου σήμερα.